Jak zmienia się rola zarządu w czasach VUCA

W globalnym biznesie jeszcze kilkanaście lat temu wiele organizacji mogło planować rozwój w perspektywie pięciu, dziesięciu, a nawet piętnastu lat z relatywnie dużą przewidywalnością. Dziś taki komfort posiada niewiele firm.

Pandemie, wojny, kryzysy geopolityczne, sztuczna inteligencja, transformacja cyfrowa, zmiany regulacyjne, rosnące oczekiwania klientów i nieustanne zakłócenia łańcuchów dostaw sprawiają, że organizacje funkcjonują w rzeczywistości znacznie bardziej złożonej niż kiedykolwiek wcześniej.

To właśnie dlatego coraz częściej mówi się o świecie VUCA.

Pojęcie to powstało w amerykańskiej armii po zakończeniu zimnej wojny, a następnie zostało zaadaptowane przez świat biznesu.

VUCA oznacza:

• Volatility – zmienność,

• Uncertainty – niepewność,

• Complexity – złożoność,

• Ambiguity – niejednoznaczność.

W praktyce oznacza to środowisko, w którym tradycyjne modele zarządzania coraz częściej przestają działać.

To również oznacza, że zmienia się rola zarządu.

Współczesny zarząd nie może już ograniczać się do kontrolowania procesów, analizowania wyników i realizowania wcześniej ustalonych planów.

Musi stać się architektem adaptacyjnej organizacji zdolnej funkcjonować w warunkach ciągłej zmiany.

W tym artykule pokażę:

• czym jest świat VUCA,

• jak wpływa na funkcjonowanie przedsiębiorstw,

• dlaczego tradycyjne przywództwo staje się niewystarczające,

• jakie kompetencje powinien rozwijać współczesny zarząd,

• jak najlepsi liderzy budują organizacje odporne na niepewność.

Czym jest świat VUCA?

Przez wiele lat biznes funkcjonował w środowisku względnej przewidywalności.

Oczywiście zawsze pojawiały się kryzysy i zmiany.

Jednak tempo tych zmian było znacznie wolniejsze.

Dziś organizacje muszą działać w warunkach:

• dynamicznych zmian technologicznych,

• globalnych napięć politycznych,

• niestabilności gospodarczej,

• rosnącej konkurencji,

• coraz krótszych cykli życia produktów,

• nieprzewidywalnych zachowań klientów.

VUCA nie oznacza jedynie większej liczby problemów.

Oznacza fundamentalną zmianę sposobu funkcjonowania organizacji.

To, co działało wczoraj, niekoniecznie będzie działało jutro.

Dlaczego VUCA zmienia rolę zarządu?

W tradycyjnym modelu zarządzania od liderów oczekiwano przede wszystkim:

• planowania,

• kontroli,

• przewidywania,

• ograniczania ryzyka.

Problem polega na tym, że w środowisku VUCA przewidywanie staje się coraz trudniejsze.

Coraz więcej decyzji musi być podejmowanych przy:

• niepełnych danych,

• ograniczonej wiedzy,

• wysokim poziomie niepewności.

To oznacza, że współczesny zarząd nie może być jedynie organem kontrolnym.

Musi stać się centrum strategicznego myślenia i adaptacji.

Największy błąd: próba zarządzania przyszłością przy użyciu metod z przeszłości

To jeden z najczęstszych problemów obserwowanych w organizacjach.

Wiele zarządów próbuje odpowiadać na nowe wyzwania przy użyciu starych schematów.

Przykłady?

• większa liczba raportów,

• większa liczba procedur,

• większa kontrola,

• centralizacja decyzji.

Intencje są dobre.

Liderzy chcą odzyskać poczucie przewidywalności.

Problem polega na tym, że w warunkach wysokiej zmienności nadmierna kontrola często prowadzi do utraty elastyczności.

Najsilniejsze organizacje nie próbują kontrolować wszystkiego.

Budują zdolność adaptacji.

Od zarządzania przewidywalnością do zarządzania niepewnością

Jedną z największych zmian w roli zarządu jest przejście od zarządzania przewidywalnością do zarządzania niepewnością.

Jeszcze niedawno wielu liderów było ocenianych przez pryzmat zdolności tworzenia szczegółowych planów.

Dziś coraz większe znaczenie ma umiejętność:

• reagowania na zmiany,

• szybkiego uczenia się,

• aktualizowania założeń,

• podejmowania decyzji mimo niepełnych informacji.

Najlepsi liderzy nie próbują przewidzieć wszystkiego.

Budują organizacje gotowe na różne scenariusze.

VUCA a strategia firmy

Świat VUCA nie oznacza końca strategii.

Wręcz przeciwnie.

Oznacza potrzebę bardziej elastycznego podejścia do strategii.

W tradycyjnym modelu organizacje często tworzyły szczegółowe plany na wiele lat.

Obecnie coraz większego znaczenia nabiera:

• planowanie scenariuszowe,

• regularna aktualizacja strategii,

• eksperymentowanie,

• szybkie uczenie się.

Najsilniejsze zarządy nie traktują strategii jako dokumentu.

Traktują ją jako proces.

Błąd nr 2: Przekonanie, że zarząd musi znać wszystkie odpowiedzi

W wielu organizacjach nadal funkcjonuje przekonanie, że lider powinien być osobą, która wie wszystko.

To niebezpieczne założenie.

W świecie VUCA nikt nie zna wszystkich odpowiedzi.

Nawet najlepsi eksperci dysponują jedynie fragmentem informacji.

Nowoczesny zarząd nie buduje swojej siły na nieomylności.

Buduje ją na jakości pytań.

Najlepsi liderzy regularnie pytają:

• Co przeoczyliśmy?

• Jakie ryzyka ignorujemy?

• Jakie założenia mogą okazać się błędne?

• Co zrobiłby nasz największy konkurent?

To właśnie zdolność zadawania właściwych pytań staje się jedną z najważniejszych kompetencji przywódczych.

Rola zarządu w budowaniu odporności organizacyjnej

Jednym z kluczowych zadań współczesnego zarządu jest budowanie odporności organizacyjnej.

Odporność nie oznacza unikania problemów.

Oznacza zdolność do szybkiego powrotu do równowagi po kryzysie.

Organizacje odporne potrafią:

• reagować na zakłócenia,

• utrzymywać ciągłość działania,

• szybko podejmować decyzje,

• adaptować modele biznesowe.

To wymaga świadomego działania zarządu.

Jak zmienia się podejmowanie decyzji?

W świecie VUCA decyzje coraz częściej podejmowane są przy ograniczonej ilości informacji.

To oznacza konieczność rozwijania:

• myślenia scenariuszowego,

• inteligencji strategicznej,

• zdolności analizy ryzyka,

• odwagi decyzyjnej.

Największym zagrożeniem staje się tzw. paraliż analityczny.

Organizacje zbierają dane, przygotowują raporty i analizy, ale odkładają decyzje.

Tymczasem w wielu sytuacjach brak decyzji okazuje się bardziej kosztowny niż decyzja niedoskonała.

Błąd nr 3: Ignorowanie kultury organizacyjnej

W warunkach VUCA kultura organizacyjna staje się jednym z najważniejszych aktywów firmy.

Dlaczego?

Ponieważ nie da się zarządzać każdą decyzją centralnie.

Organizacja potrzebuje ludzi zdolnych do:

• samodzielnego myślenia,

• podejmowania inicjatywy,

• współpracy,

• uczenia się.

To wymaga kultury opartej na:

• zaufaniu,

• odpowiedzialności,

• otwartości,

• elastyczności.

Najsilniejsze zarządy rozumieją, że kultura organizacyjna jest dziś równie ważna jak strategia.

Lider przyszłości – czego oczekuje świat VUCA?

Jeszcze kilkanaście lat temu lider był często postrzegany jako osoba posiadająca odpowiedzi.

Dziś coraz częściej oczekuje się od niego:

• zdolności adaptacji,

• inteligencji emocjonalnej,

• umiejętności budowania zaufania,

• zarządzania zmianą,

• myślenia systemowego,

• odporności psychicznej.

Współczesny zarząd musi funkcjonować jednocześnie jako:

• strateg,

• komunikator,

• architekt kultury organizacyjnej,

• lider zmiany.

VUCA a rozwój zarządu

Paradoks współczesnego przywództwa polega na tym, że im bardziej nieprzewidywalne staje się otoczenie biznesowe, tym większe znaczenie ma rozwój liderów.

Najsilniejsze organizacje inwestują w:

• Executive Coaching,

• mentoring,

• strategiczne sesje sparringowe,

• rozwój inteligencji strategicznej,

• rozwój kompetencji przywódczych.

Rozumieją, że zdolność zarządu do uczenia się staje się zdolnością całej organizacji do przetrwania.

Od VUCA do VUCA Prime

Coraz częściej mówi się również o koncepcji VUCA Prime, która pokazuje, jak odpowiadać na wyzwania współczesnego świata:

• Vision (Wizja) zamiast zmienności,

• Understanding (Zrozumienie) zamiast niepewności,

• Clarity (Jasność) zamiast złożoności,

• Agility (Zwinność) zamiast niejednoznaczności.

To właśnie te cztery elementy stają się dziś fundamentem skutecznego przywództwa zarządu.

Podsumowanie

Rola zarządu w czasach VUCA zmienia się bardziej niż kiedykolwiek wcześniej.

Współczesny zarząd nie może ograniczać się do:

• kontroli,

• raportowania,

• monitorowania wyników.

Musi stać się organizacyjnym centrum:

• adaptacji,

• strategicznego myślenia,

• budowania odporności,

• rozwijania ludzi,

• zarządzania zmianą.

Najsilniejsze organizacje nie wygrywają dlatego, że potrafią przewidzieć przyszłość.

Wygrywają dlatego, że potrafią skutecznie funkcjonować niezależnie od tego, jaka ta przyszłość będzie.

Bo w świecie VUCA przewagę konkurencyjną buduje nie ten, kto ma najlepszy plan.

Przewagę buduje ten, kto najszybciej się uczy, adaptuje i potrafi prowadzić innych przez niepewność.

Przeczytaj również nasz przewodnik: szkoleniadlazarzadu.pl/rola-zarzadu-w-firmie i dowiedz się, jakie działania odróżniają przeciętny zarząd od zespołu, który skutecznie buduje przewagę konkurencyjną organizacji.